Η Κατάθλιψη ως συνήθεια κι όχι ως συνειδητή επιλογή

Κατάθλιψη… Τα συμπτώματα λίγο, πολύ γνωστά… Αίσθηση αδυναμίας τόσο σε ψυχολογικό όσο και σε σωματικό επίπεδο… «Δε με γεμίζει τίποτα»… «Δε βλέπω νόημα πουθενά»… «Δύσκολα ξυπνάω το πρωί ή και όταν ξυπνάω νιώθω σαν να έσκαβα όλο το βράδυ»… «Δε χαίρομαι»… «Δε νιώθω σχεδόν τίποτα άλλο παρά ένα βουβό πόνο»… «Δεν κάνω όνειρα για μένα»… «Δε μου αρέσει η ζωή μου»… «Κάνω συνεχώς μαύρες σκέψεις»… «Η ζωή μου είναι ένα μαρτύριο»… «Δεν αξίζω»… «Πότε θα τελειώσει αυτός ο πόνος;»… «Καλύτερα να μη ζούσα»… Αυτές κι άλλες πολλές είναι μερικές μόνο από τις εκφράσεις που χρησιμοποιεί ή νιώθει ο άνθρωπος που είναι σε κατάθλιψη.

Αν διαλέγαμε ένα χρώμα να δέσουμε με την κατάθλιψη αυτό θα ήταν μάλλον το μαύρο. Αν διαλέγαμε μια μουσική να τη συνοδέψουμε, θα ήταν μάλλον πένθιμη. Αν την ανάγαμε σε επίπεδο ενέργειας, θα ήταν πυκνή και δύσκολα αξιοποιήσιμη, σχεδόν καθηλωτική. Αν την ανάγαμε σε βάρος, θα ήταν πολύ βαριά, σχεδόν ασήκωτη. Αν την μετατρέπαμε σε φαγητό, θα είχε γεύση χαλασμένου. Αν την κάναμε καιρό, θα είχε μαύρο ουρανό και χωρίς ίχνος ηλιαχτίδας ή ομορφιάς. Αν την κάναμε όνειρο, θα ήταν μάλλον εφιάλτης.

Κατάθλιψη… Θλίψη κατά εμού!!!

Τα συμπτώματα δείχνουν μειωμένη «ευλιγισία» και προσαρμοστικότητα στις αντιδράσεις που έχει ο άνθρωπος. Στην θεραπεία Gestalt τα συμπτώματα δεν προσεγγίζονται ως διακριτές «μονάδες» αλλά ως ένα φάσμα περιορισμένων λειτουργιών (Zinker, 1978). Ο άνθρωπος σε αυτήν την κατάσταση έχει περιορισμένη δεξιότητα στη συνειδητή του επαφή με το περιβάλλον στο εδώ και τώρα. Δεν μπορεί να δράσει σύμφωνα με τις πραγματικές του ανάγκες αλλά η συμπεριφορά του και η παρούσα εμπειρία του καθορίζονται από ένα φιξαρισμένο μοτίβο. Θα μπορούσε κάποιος να πει ότι ακολουθεί μια συνήθεια, όχι μια συνειδητή επιλογή (Yontef, 1993). Η κατάθλιψη είναι μια φιξαρισμένη μορφή (Gestalt).

Στη θεωρία Gestalt ο θεραπευτής και ο θεραπευόμενος είναι μέρη του όλου, του πεδίου. Η διαμόρφωση της ιδέας του εαυτού, του ποιος νομίζω ότι είμαι είναι σε συνεχή εξάρτηση και διαπραγμάτευση με αυτό που συμβαίνει γύρω μου. Ο εαυτός είναι μια λειτουργία του πεδίου. Ο άνθρωπος συνεχώς «δημιουργεί» τον εαυτό του συνθέτοντας και προσθέτοντας προσωπικό νόημα με βάση τα συναισθήματά του και την πολιτισμική γνώση που παίρνει από το περιβάλλον του. Η ταυτότητα του ατόμου, ή καλύτερα η αίσθηση της ταυτότητας του ατόμου, σχηματίζεται από τους φιξαρισμένους τρόπους με τους οποίους το ίδιο το άτομο συνδέεται με το περιβάλλον. Η προσωπική ταυτότητα κατ’ ουσία δε βρίσκεται στο κέντρο του ατόμου, αλλά λαμβάνει χώρα, συμβαίνει στο όριο της επαφής του με τον κόσμο (Greenberg & Watson, 2005). Ο άνθρωπος, εγώ, εσύ, είναι κάτι παραπάνω από την ταυτότητά του. Κάτι πέρα από αυτό που νομίζουν οι άλλοι για αυτόν ή ο ίδιος για τον εαυτό του. Με τον ίδιο ακριβώς τρόπο που μια μουσική μελωδία είναι κάτι παραπάνω από το άθροισμα των νοτών που το συνθέτουν.

Η Κατάθλιψη ως συνήθεια κι όχι ως συνειδητή επιλογή

Στη θεραπεία Gestalt, δίνεται έμφαση στον τρόπο με τον οποίο ο άνθρωπος συνδέεται με το περιβάλλον του και «διαγνώσκεται» η διαδικασία που συμβαίνει στο όριο της επαφής. Σε μια «επιτυχή» διαδικασία επαφής υπάρχει ροή στο πως αναγνωρίζει κάποιος τις ανάγκες του, πως τις ικανοποιεί και πως αποσύρεται από αυτές. Αν κάτι από αυτή τη διαδικασία μπλοκαριστεί, η επαφή θεωρείται «μη λειτουργική» (Korb, Gorrel & Van de Riet, 1989).  Η συμβολή του θεραπευτή σε αυτή τη διαδικασία είναι σημαντική καθόσον παρατηρεί και είναι σε επίγνωση του τι συμβαίνει στον ίδιο/στην ίδια κατά την επαφή του/της με ένα θεραπευόμενο που είναι σε κατάθλιψη. Για παράδειγμα περιγράφοντας ο θεραπευτής την επίγνωσή του… «Προσπαθώ να βοηθήσω τον/την…. και η προσπάθεια μου είναι σαν να πέφτει στο κενό. Η αίσθησή μου είναι ότι ο θεραπευόμενος αντιδρά σε μένα μάλλον από υποχρέωση. Κατηγορεί μονίμως τον εαυτό του/της ότι δεν τα καταφέρνει καλά σε τίποτα. Εγώ κουράζομαι με αυτό και νιώθω ότι μάλλον κάτι κάνω λάθος και ψάχνω να το βρω. Μετά ακολουθεί βαριά σιωπή, σαν να κλεινόμαστε και οι δύο στον ευατό μας». Εδώ μπορούμε ήδη να παρατηρήσουμε κάποια τυπικά χαρακτηριστικά μιας «καταθλιπτικής σχέσης», η οποία φυσικά δε διαμορφώνεται μόνο από τον θεραπευόμενο μα και από τον θεραπευτή. Ο θεραπευτής όντας σε επίγνωση αυτού που συμβαίνει και φέρνοντάς το στο δωμάτιο της θεραπείας, στο εδώ και τώρα, ήδη αλλάζει κάτι σε ένα παγιωμένο μοντέλο επαφής. Είναι σαν να αφήνει χώρο για να συμβεί κάτι διαφορετικό.. Αφήνεται χώρος για μια διαφορετική συνέχεια, για να αναπτυχθεί στην πορεία μια διαφορετική και λειτουργική συνήθεια.

Greenberg, L. & Watson, J. (2005) Emotion-focused Therapy for Depression. APA Press, Washington D.C. Korb, M. P., Gorrel, J., Van De Riet, V. (1989) Gestalt Therapy: Practice and Theory. Allyn and Bacon, Needham Heights. Yontef, G. (1993) Awareness, Dialogue and Process. Gestalt Journal Press, Highland, NY. Zinker, J. (1978) Creative Process in Gestalt Therapy. Vintage Books, NY.

Σχολιάστε

Η ηλ. διεύθυνσή σας δεν κοινοποιείται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *

Επιτρέπονται τα εξής στοιχεία και ιδιότητες HTML:

<a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>